مقالات

از دلدادگی تا وادادگی به چریک‌ها - گاهی به رابطه‌ی دانشجویان و جنبش‌های چریکی در مبارزه با پهلوی

دانشجویان از جمله عاملان اثرگذار در جریان انقلاب اسلامی بودند. نقش این قشر در فرآیند انقلاب اسلامی در طیفی از فعالیت‌‌های غیرمذهبی، مسلحانه و مذهبی قابل بررسی است. یکی از مؤلفه‌‌های مؤثر در ماهیت و نوع فعالیت این نیروی اجتماعی، نگرش آن‌ها به فعالیت‌‌ها و تجربه‌ی احزاب چپ و جبهه‌ی ملی بود. در این میان اما جریان چپ و دانشجویان واگویه‌‌های بسیار با یکدیگر داشتند؛ واگویه‌‌هایی که در یک مقطع به سرزنش و گلایه بدل شد و موجبات...

آیا میرزا برای تجزیه‌ی گیلان دست به سلاح برد؟ به مناسبت شهادت میرزا کوچک جنگلی

در فاصله‌ی زمانی وقوع انقلاب مشروطه تا سلطنت رضاشاه، جنبش‌هایی در ایران اتفاق افتاد؛ از جمله جنبش و قیام شیخ محمد خیابانی، قیام کلنل محمد تقی پسیان و قیام جنگل به رهبری میرزا کوچک‌خان جنگلی. در میان این قیام‌ها، جنبش اخیر بیش از دیگر نهضت‌ها مورد توجه پژوهشگران و محققان قرار گرفته است. دلیل این امر نیز گستره‌ی بیشتر این جنبش، قدرت زیاد آن و شخصیت خود میرزاست. او مبارزی آزاده و نستوه بود و قیام او نیز به دنبال مبارزه با ظلم و...

چرا غرب در دهه‌ی 40 و 50 به توسعه‌ی ایران می‌اندیشید؟ - مروری بر ریشه‌های برنامه‌های اقتصادی پهلوی دوم

از دهه‌ی 1960 به‌عنوان دهه‌ی استقلال کشورهای جهان سوم و تحرک این کشورها برای رسیدن به توسعه یاد می‌شود. در این مقطع، برخی از این کشورها برنامه‌ریزی برای توسعه‌ی اقتصادی و اجتماعی به‌منظور کاهش وابستگی به غرب و حفظ استقلال ملی را در دستور کار قرار دادند. این مسئله باعث شد تا موجی از اعتراضات عمومی در جهان سوم، که دارای حکومت‌های وابسته به بلوک غرب بود، شکل بگیرد. علاوه بر این، در این زمان حکومت شوروی با ارائه‌ی تز راه رشد...

اشرف پهلوی؛ شاه یا خواهر شاه؟! - نگاهی به نقش‌آفرینی‌های اشرف در حوادث سیاسی زمانه‌اش

نگاهی به تاریخ معاصر ایران، به‌خصوص دوره‌ی پهلوی و قاجار، نشان می‌دهد زنانی که در حوادث کلان سیاسی کشور نقش‌آفرینی‌های تأثیرگذاری داشته‌اند، از انگشتان یک دست هم تجاوز نمی‌کنند. یکی از این زنان مؤثر در حوادث سیاسی کشور، اشرف پهلوی، خواهر دوقلوی محمدرضا پهلوی است که نقش وی را در کودتاهای سیاسی علیه رجال و نیز برکشیدن افراد به مناصب سیاسی، درافتادن با شخص دوم مملکت یعنی نخست‌وزیر، عزل‌ونصب‌ها، تأثیرگذاری و نفوذ در شاه،...

چرا سیا نتوانست انقلاب اسلامی را پیش‌بینی کند؟ - به مناسبت انتقاد کارتر از سیا به دلیل ناتوانی در تحلیل انقلاب

وقتی طوفان انقلاب اسلامی ایران پایه‌های رژیم پهلوی را درنوردید و منجر به سرنگونی رژیم پهلوی گردید، بنیان بسیاری از نظریه‌های انقلاب نیز با چالش‌هایی اساسی مواجه شد، زیرا کمتر کسی وقوع چنین انقلابی را پیش‌بینی می-کرد. این انقلاب در حالی رخ داد که علاوه بر نظریه‌پردازان، بسیاری از سیاست‌مداران و دستگاه‌های اطلاعاتی دنیا مانند سازمان اطلاعاتی سیا، که آشنایی نزدیکی با وقایع کشور داشتند، از وقوع آن متحیر شدند. در رأس...

«بازی بزرگ» چگونه ایران را پاره‌پاره کرد؟ - به بهانه‌ی تشکیل «پلیس جنوب» توسط انگلستان/ایران به‌مثابه‌ی دولت حائل

شاید با حرکت دول غربی به سمت شرق، که به باور بسیاری ناشی از ذات جهان‌گیر نظام سرمایه‌داری است، حاکمین شرقی تصور نمی‌‌کردند که روزی این استعمارگران، تکیه برجای آنان بزنند. همچنان‌که وقتی انگلیسی‌ها به خاورمیانه و آسیا روی آوردند، کمتر کسی فکر می‌نمود که روزگاری خارج شدن این استعمارگران تنها با قیام و انقلاب ممکن شود. برای ایران عصر صفوی اما انگلیسی‌ها نه تنها استعمارگر نبودند، بلکه به‌ظاهر ناجی فرض می‌شدند. هنوز کسی...

چرا جبهه‌ی ‌ملی نتوانست رهبری انقلاب ‌اسلامی را برعهده گیرد؟ - به بهانه‌ی تشکیل جبهه‌ی ملی چهارم

جبهه‌ی ملی چهارم که فعالیتش را با اعلام فضای باز سیاسی شاه در 28 آبان 1356 در بحبوبه‌ی مبارزات مردم با اتحاد جامعه‌ی سوسیالیست‌ها نهضت ملی ایران، حزب ایران و حزب ملت ایران آغاز کرده بود، با طرح تغییر کامل نظام سلطنتی مطلقه به سلطنتی مشروطه، در تلاش بود خود را به‌عنوان آلترناتیو مناسب رژیم مطرح کند. در این راستا سولیوان، آخرین سفیر آمریکا در ایران، طی گزارشی به وزارت خارجه‏ی‏ متبوعش می‏نویسد: «اقداماتی در دست است تا از طریق...

دوست «کندی» در ایران

علی امینی، اشراف‌زاده تحصیل‌کرده، خوش‌برخورد و نوه دختری مظفرالدین‌شاه قاجار، توانسته بود توجه بسیاری از سیاستمداران ایرانی و خارجی را به خود جلب کند و ازسوی‌دیگر تحمیل او از سوی امریکا برای تصدی نخست‌وزیری، نگرانیهای شاه را بیشتر می‌کرد. منسوب‌بودن به پادشاهی که فرمان مشروطیت را صادر کرده بود و حشر و نشر سیاسی و رایزنی او با مصدق، قوام و اعضای جبهه ملی، و نیز رفتارهای مذهب‌دوستانه‌اش که باعث ایجاد تعادل و نرمخویی در...

تهدید شیخ عباس قمی از سوی کمیته مجازات

حاج شیخ عباس بر اثر سخنانی که زمان اقامت مشهد درمنبر راجع به نفوذ و خطر امریکائی‌ها گفته است، از طرف «کمیته‌ی مجازات دموکرات مشهد» که یک انجمن سری بوده است، تهدید به قتل می‌شود در میان اوراقی که در لابلای کتابهای خطی آیت‌الله محدث قمی به دست آمد، یکی هم نوشته کوتاهی است که از طرف افراد «کمیته مجازات دموکرات مشهد» بعنوان تهدید وی از سخنانی که در انتقاد از امریکائی‌ها در منبر ایراد کرده بود، برایش ارسال داشته‌ اند. عین آن...

ماموریت ناکام ژنرال

دخالت آمریکایی ها در امور داخلی ایران در دوران پهلوی داستان درازی است که عمری به اندازه طول مدت حکومت پهلوی در ایران دارد. آنان در زمان های مختلف و برهه های متعدد از شیوه های گوناگون برای تحکیم نفوذ و ادامه حضور خود در ایران بهره برده اند. هر زمان که رژیم با خطری مواجه می شد از آنجایی که منافع آمریکایی ها به خطر می افتاد آنان تکاپوی خود را آغاز می کردند و با نهایت سعی و تلاش با چنگ و دندان رژیم دست نشانده خود را حفظ می کردند تا...

بازخوانی کنفرانس گوادلوپ

در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی و با بحرانی شدن اوضاع کشور، قدرتهای بزرگ که منافع خود را در معرض خطرمی دیدند،‌ جهت جلوگیری از سیل خروشان انقلاب ایران، دست به کار شده و به هر اقدامی که احتمال می دادند مانع از وقوع انقلاب باشد، دست زدند، یکی از این اقدامات، نشستی بود که چهار کشور بزرگ غرب به دعوت و ابتکار ژیسکاردستن، رئیس جمهور فرانسه در جزیره گوادلوپ برگزار شد تا کشورهای فرانسه، آلمان، انگستان و آمریکا درمورد اوضاع و آینده...

«ثقه الاسلام تبریزی» شهید عاشورا

شهید میرزا علی آقا یکی از روحانیان مشهور دوره مشروطه فرزند میرزا موسی بن میرزا محمد شفیع است که در هفتم رجب سال 1277 هجری قمری در تبریز دیده به جهان گشود و در 53 سالگی و در عاشورای سال 1330 هجری قمری توسط قشون روس در تبریز به شهادت رسید. پدر ثقه الاسلام (حاج میرزا موسی ) که او نیز به ثقه الاسلام مشهور بود در قیام تنباکو نقش بسزایی داشت و مردم تبریز را برای الغاء قرار داد رژی تشویق می کرد. میرزا علی آقا مقدمات علوم دینی و ادبی را در تبریز...

روستازاده مرموز در‌ دربار تزار

راهب ماجراجو و سیاستمدار روسی در 31 دسامبر 1916 گریگوری افیمویچ راسپوتین، کشته شد. تاکنون کتاب‌های متعدد و نسخه‌های سینمایی متفاوتی درباره این شخصیت تاریخی ساخته شده و برداشت‌های گوناگونی در او صورت گرفته است. این روستازاده مرموز که قدرت و نفوذ عجییی در دربار تزار روسیه داشت، روزگار پرفراز و نشیبی طی کرد. وی سال 1869 در یکی از روستاهای سیبری به دنیا آمد. از روزگار جوانی او اطلاعات خیلی دقیقی در دست نیست. کسانی که او را از دوره...

مروری بر رخدادهای انقلاب در دی ماه 57

در روزهای نخست دی ماه 1357، علیرغم گزارش سفیر آمریکا به واشنگتن مبنى بر شکست دولت نظامى و سقوط اجتناب ناپذیر شاه، و اعتراف ارتشبد ازهارى به ناتوانى شاه در اتخاذ تصمیمات درست و بى ارادگى وى، سران امریکا و دولت هاى وابسته همچنان به حمایت خود از شاه و رژیم سلطنتى ادامه مى دادند. ریچارد هلمز، سفیر سابق امریکا در تهران و رئیس اسبق سازمان سیا، چند روز پیش از آن اعلام کرده بود: «به عقیدۀ من براى رژیم شاه، بدلى غیر از خود او وجود ندارد؛...

تصمیم و سخنرانی تعیین کننده امام

امام خمینى(س) با آن که به عنوان سرسخت ترین مخالف رژیم ایران، به شکل تبعید در عراق به سر مى بردند، هیچ گاه از وجود اختلاف موجود میان دولت بعث عراق و دولت ایران، به سود خود بهره بردارى نکردند. رژیم عراق در سال 1350 در یک اقدام انتقامجویانه، تصمیم به اخراج دهها هزار ایرانى از خاک عراق گرفت و آنان را در سرماى سوزان و به طرز فجیعى در بیابانهاى مرزى رها کرد. امام خمینى(س) در برابر این اقدام غیر انسانى، حکام عراق را مورد اعتراض شدید قرار...

گفتگوی صریح امام خمینی با نخست وزیر شاه

در راستای اهداف استعماری نوین آمریکا مبنی بر اصلاحات اجتماعی جهت کنترل خیزش‌های مردمی و تعارض آن با سیاست‌های سرکوبگرانه متکی بر نظام پلیسی و قدرت مخوف ساواک شاه، آخرالامر مقامات کاخ سفید، سیاستمدار کهنه‌کار و طرفدار پروپاقرص خود، یعنی دکتر علی امینی را در تاریخ 27 اردیبهشت 1340 با مأموریت انجام رفرم‌های مورد نظر خود روی کار آوردند. وی سعی کرد با انتقاد از فساد موجود در دولت‌های گذشته و وعده و وعیدها خود را به عنوان فردی...

چگونگی پیوستن بدنه ارتش به مردم در مبارزه با رژیم شاه

با گذشت بیست روز از تاریخ صدور پیام حضرت امام خمینى، که در آن سربازان و نظامیان را مکلف به فرار از پادگانها و پیوستن به ملت کرده بود، تأثیرات مثبت آن را مى شد مشاهده کرد. روز به روز بر تعداد فراریان از سربازخانه ها و پیوستن نظامیان به مردم افزوده مى شد. ارتشبد قره باغى، وزیر کشور، پیرامون این موضوع نوشته است: «به هر تقدیر پرسنل نیروهاى مسلح با آنکه از قوانین دادرسى کیفر ارتش که تمرد و نافرمانى را تا مجازات اعدام تعیین کرده بود،...

همراه با وقایع انقلاب در آذرماه 57

تظاهرات چند میلیونى مردم ایران که با نظم و آرامش بى نظیرى انجام پذیرفت، تحسین همۀ ناظران سیاسى، تحلیل گران حوادث و مفسران امور بین المللى را، که با دید بیطرفى به اوضاع داخلى ایران و تحولات انقلاب مى نگریستند، برانگیخت. قطعنامه اى که در پایان راهپیمایى روز عاشورا قرائت شد، حاکى از بلوغ سیاسى ملت بود که در آن هرگونه استثمار و استعمار بیگانه و وابستگى به امپریالیسم شرق و غرب و قدرت هاى سلطه گر اجنبى، به هر شکلى که باشد، محکوم شده...

رفراندوم تاسوعا و عاشورای 57، سند سقوط شاه

به دنبال بیانیه ها و بیانات شورانگیز امام خمینى (س) و اعلامیۀ آیت اللّه طالقانى مبنى بر برگزارى راهپیمایى روز تاسوعا، از ساعت 7 صبح روز 19 آذر، گروههاى مختلف مردم از نقاط گوناگون شهر، دسته دسته به سمت خیابان شاهرضا (انقلاب) و پیچ شمیران ـ محل خانۀ آیت اللّه طالقانى ـ به راه افتادند؛ طولى نکشید که تعداد جمعیت به طور چشمگیرى افزایش یافت. ساعت 9 صبح، گروه عظیم اجتماع کنندگان در دستجات منظم به طرف میدان فردوسى به راه افتادند. در...

چگونه محرم 57 بر عمق و وسعت انقلاب شدت بخشید

درگیریهاى خونینى که در اولین شب ماه محرم 57 و روز بعد، در مناطق مختلف تهران اتفاق افتاد و کشتار فجیعى که با آغاز این ماه در اکثر نقاط کشور صورت گرفت، موجب صدور پیامى از جانب رهبر انقلاب گردید. سراسر این پیام حاوى مطالب و عباراتى شورانگیز و تعهدآور بود و یکبار دیگر، تکلیف همۀ اقشار را بیش از پیش روشنتر مى نمود. حضرت امام در بخشى از پیام خود فرموده بودند: «...این ملت، شیعۀ بزرگترین مرد تاریخ است که با تنى چند، نهضت عظیم عاشورا را برپا...

طنین فریاد الله اکبر از پشت بامها - مرور رخدادهای محرم 57

روز 11 آذر 57 مطابق با شنبه اول ماه محرم 1399 بود. مردم تهران شب خونین و پر تلاطمى را پشت سر گذاشته بودند. تظاهرات شبانۀ هزاران نفر، در ناحیۀ سرچشمه و خیابانهاى اطراف آن به شدیدترین وجه سرکوب و به خون کشیده شده بود. بنابه گزارش یونایتدپرس، در تظاهرات آن شب و روز تهران سه هزار نفر کشته و مجروح شده بودند. یک شب پیش از آن درگیریهاى مأمورین رژیم با تظاهرکنندگان، منحصر به یک یا دو محلۀ تهران نبوده بلکه دامنۀ حوادث خونین به اغلب مناطق تهران...

مرورری بر شرایط و محتوای دو سخنرانی امام در 4 آذر 57

اعتصابات گستردۀ سازمانها و ادارات دولتى، تعطیلى شرکت ها و بازارها و بخشى از مغازه ها، کمبود مواد سوختى ناشى از اعتصاب کارکنان شرکت نفت، حضور بى وقفۀ مأمورین حکومت نظامى در سطح شهرها و تیراندازیهاى گاه و بیگاه آنها و... از جمله مسائلی یود که در روزهای نخست آبان 57 مردم را در فشار قرار داده بود. با وجود اینگونه فشارها و مشکلات فراوان، مبارزه همچنان ادامه داشت. حوزه هاى علمیه، مساجد، حسینیه ها، دانشگاهها و منازل خانواده هاى شهدا،...

تاثیر سخنرانی های امام بر شعارهای انقلابی مردم

در روزهای پایان آبان 57، دولت نظامى ارتشبد ازهارى با همۀ خشونتها و ارعاب و تهدیدهایش هیچ توفیقى به دست نیاورده بود. تظاهرات و راهپیماییها، همچنان ادامه داشت. در بهشت زهرا، اجتماع بزرگى از مردم به مناسبت عید غدیرخم برپا بود. ضمن این که تانکها و زرهپوشها و کامیونهاى نظامى در میدان ارک به بهانۀ حفاظت از ساختمان رادیو و همچنین، سبزه میدان مستقر بودند، بازار تهران که پس از روى کارآمدن دولت ازهارى تعطیل بود، به خاطر تأمین نیازهاى...

مبارزه و فعالیت بی وقفه امام در آبان 57

اواخر آبان 1357، تهران به شهرى جنگزده شباهت دارد. لاشۀ اتومبیلها و لاستیکهاى نیم سوخته، شیشه هاى شکستۀ مغازه هاى مشروب فروشى، درب و پنجرۀ درهم کوبیده و متلاشى شدۀ بانکها و سینماها، چهرۀ شهر را دگرگون کرده است. ادارات و سازمانهاى دولتى در اعتصاب به سر مى برند، حتى مأموران شهردارى نیز دست به اعتصاب زده اند. تانکها، زرهپوشها و کامیونهاى پر از سرباز در خیابانهاى شهر مانور مى دهند. با همۀ خشونتهایى که اعمال مى شود، تظاهرات جوانان ـ...

نخستین سخنرانی امام پس از تبعید به نجف اشرف

امام خمینی در اولین روز تدریس در حوزه نجف اشرف طی سخنانی به روشنگری و آشکارسازی حقایق و زدودن غبار از چهره اسلام راستین پرداخت. این سخنرانی با دعا جهت پرهیز از لغو و بیهوده گویی شروع می شود و به توجه به خداوند تعالی و رنج های رسول گرامی اسلام در پاسداری از اسلام و برنامه زندگی و حکومت در اسلام و لزوم معرفی اسلام و ضرورت برقراری وحدت در جامعه اسلامی و انبوهی از معارف را گوشزد می کند. هواپیماى حامل امام خمینى صبحگاه 13 آبان 1343 به...

هشدار امام راجع به خطرات تشکیل سپاه دین از سوی رژیم پهلوی

امام خمینی(س) با شعور و آگاهی کامل و غیرتمندی مثال زدنی جهت پاسداری از مرزهای عقیدتی به دقت تحولات جاری ایران و جهان را رصد می‌کرد و در موقع لزوم به بیدارگری می‌پرداخت و در این جهت همواره مواضع خویش را صریح و روشن اعلام و با قاطعیت پیگیری می‌کرد و به هیچ‌وجه از آن عدول نمی‌کرد. در تاریخ 21 آبان 1350 صدور پیام آن بزرگوار خطاب به ملت ایران به مناسبت تصمیم رژیم شاه مبنی بر تشکیل سپاه دین نمونه‌ای از این دقت‌نظر و افشاگری برای...

چگونه امام سیاست های شاه را نقش بر آب کرد

شاه پس از این که از کابینۀ «آشتى ملى» شریف امامى، و اعلام حکومت نظامى در تهران و 11 شهر بزرگ کشور و ایجاد «جمعۀ خونین»، نتوانست براى فرونشاندن انقلاب نتیجه اى بگیرد، بر اساس طرح «شوراى امنیت ملى امریکا»، که مبتنى بر نظرات برژینسکى و جناح مدافع «اعمال خشونت و سرکوب» در حاکمیت امریکا بود، به تشکیل کابینۀ نظامى و انتصاب ارتشبد ازهارى به نخست وزیرى دست زد. او یک شب پیش از تشکیل کابینۀ نظامى بر صفحۀ تلویزیون ظاهر شد و با اعتراف به...

تشکیل دولت نظامی، واکنش شاه به وقایع 13 آبان

بر اثر گسترش قیام عمومى و شکست طرحهاى سرکوبگرانه و پس از یورش بى رحمانه و خشونت بار مأموران حکومت نظامى در 13 آبان 1357 به دانشجویان و دانش آموزانى که در محوطه دانشگاه اجتماع کرده بودند و شهید و مجروح شدن تعداد زیادى از آنها و نمایش فیلم مستند آن از تلویزیون، و چاپ جزئیات گزارش حادثه خونین دانشگاه همراه با عکس هاى مستند در صفحات اول روزنامه ها، و استعفاى وزیر علوم و آموزش عالى، شریف امامى نیز از مقام خود استعفا کرد. شریف امامى فقط...

دومین تلگراف امام به شاه

در روند پیگیری قضیه انجمن‌های ایالتی و ولایتی - که روز 16 مهرماه 1341 خبر تصویب اولیه آن از طریق جراید به اطلاع عموم رسید، در روز 15 آبان ماه همان سال، حضرت امام خمینی(س)، با ارسال تلگراف مجدد به شاه، ضمن هشدار به وی و تذکر به تخلفات علم (نخست وزیر) از قانون اسلام و قانون اساسی، خواهان لغو لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی شد. در متن تلگراف امام آمده بود: «مع الأسف با آنکه به آقاى اسد اللَّه عَلم در این بدعتى که مى خواهد در اسلام...

بازخوانی دو سخنرانی امام در روز 7 آبان 57

در آبان 57، در نقاط مختلف تهران تظاهرات ادامه دارد. اعتصاب کارکنان شرکت نفت و کمبود بنزین سبب گردیده که صفهاى طویلى از اتومبیلها در مقابل پمپ بنزینها تشکیل شود. در همان حال، راهپیماییها و تظاهرات در شهرها به اوج خود رسیده است و همدان پس از 10 ساعت تیراندازى و تظاهرات خونین، به صورتى کاملاً تعطیل درآمده است. مأموران انتظامى خرم آباد، براى متفرق کردن فرهنگیانى که همراه گروههاى مختلف مردم به راهپیمایى دست زده بودند، به خشونت متوسل...

...

31

...