19 بهمن 1404
احمد ساجدی
21 آذر ۱۳۶۰ پلیس «اف.بی.آی» آمریکا یک مجموعه کامل از کتابهای «اسناد لانه جاسوسی» را که توسط خبرنگاران شبکه تلویزیونی «سی.بی.اس» آمریکا در ایران خریداری شده بود، در فرودگاه «لوگان» شهر بوستون آمریکا توقیف کرد. پلیس آمریکا میگوید: «این کتابها سرّی و حاوی مسائل امنیتی است و افشای آنها ممنوع است». خبرنگاران برای تهیه گزارش، خبر و فیلم از جنگ تحمیلی و مصاحبه با مجروحان ایرانی به تهران آمده بودند.[1]
«ویلیام ورسی» رئیس هیئت اعزامی شبکه تلویزیونی «سی.بی.اس» آمریکا به ایران که در آن زمان همراه اعضای هیئت خود ۸ هفته در ایران به سر میبرد، در پی این حادثه طی مصاحبهای در آمریکا گفت:
«کتابهای توقیف شده در بسیاری از کشورها در معرض فروش گذاشته شده است. از اینرو دیگر نمیتوان آنها را سرّی و طبقهبندی شده خواند و ربطی به حفاظت از اسرار دولتی ندارد».[2] وی گفت: «مقامات دولتی آمریکا بخصوص مسئولان وزارت امور خارجه و سازمان سیا نگرانند که با انتشار این کتابها در آمریکا، نزد افکار عمومی شرمنده شوند». وی افزود: «آنها نگرانند نشر اینگونه کتابهای مستند، تبلیغات ضد ایرانی آنان را در آمریکا و جهان خنثی سازد».[3]
***
سندهای مندرج در مجموعه «اسناد لانه جاسوسی» بیانگر نگاه و عملکرد هیئت حاکمه آمریکا در برابر تحولات ایران، حد فاصل کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ تا تسخیر لانه جاسوسی آمریکا در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ است.
این عملکرد به دو بخش قبل و بعد از انقلاب تقسیم میشود و ما در این مقاله به چند نمونه آنها اشاره میکنیم.
اسناد قبل از انقلاب
عملکرد آمریکا در اسناد قبل از انقلاب اسلامی بیانگر اهدافی است که عبارتند از:
- دشمنی آمریکا با مردم ایران از روز تسخیر لانه جاسوسی در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ شروع نشده و باید کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ را مبنای این دشمنی دانست.
- روابط آمریکاییها با حکومت پهلوی متعارف و منطبق بر موازین بینالمللی نبوده بلکه حالت مداخله در امور داخلی ایران را داشته است. دخالت در تصمیمگیریها، دخالت در مصوبات حکومتی، دخالت در عزل و نصب مقامات بلندپایه، و....
- تهران مرکز فعالیتهای سازمان سیا در منطقه غرب آسیا بوده و ستاد سیا مستقر در سفارت آمریکا در تهران، تمامی تحولات ایران، عراق، پاکستان، سوریه، یمن، امارات متحده عربی، کویت، عربستان و حتی شوروی را پیوسته تحتنظر داشته است.
- ارتباط بعضی سران دولتهای عربی با اسرائیل طی دهه 1970 میلادی که با هدف شناسایی سیاسی صهیونیستها صورت میگرفته، طبق نقشهها و برنامهریزیهای ستاد سیا مستقر در سفارت آمریکا در تهران به انجام رسیده است.
- طرحهایی مانند «اصلاحات ارضی» یا «انقلاب سفید» در ایران، برنامههایی بودند که آمریکاییها آن را آماده و به دولت پهلوی تحمیل میکردند. طبق اسناد، بیشترین منفعت اجرای این طرحها، به شرکتهای آمریکایی و اسرائیلی میرسید و ایران را به بازار مصرفی برای کالاهایشان تبدیل کرده بود.
- دولت آمریکا حکومت ملی و قانونی محمد مصدق را که با آرای نمایندگان مردم به قدرت رسید، به صورت قهرآمیز سرنگون کرده و یک حکومت دستنشانده نظامی را با کودتا جایگزین کرده است.
- «ساواک» محصول سازمانهای سیا و موساد بوده و مأموران آن روشهای مختلف شکنجه را توسط این دو سازمان آمریکایی و اسرائیلی آموختهاند.
- آمریکاییها نفت ایران را میبردند و به جای پول آن، سلاحهایی را تحویل میدادند که استفاده از آنها بدون حضور کارشناسان نظامی امکانپذیر نبود و حضور آنها نیز بدون تصویب کاپیتولاسیون در ایران امکانپذیر نمیشد.
- لایحه کاپیتولاسیون با فشار سفارت آمریکا بود که در مجلسین شورای ملی و سنا به تصویب رسید و مخالفت صوری بعضی اعضای مجلسین نیز تأثیری در روند تصویب آن نداشت.
- اسناد لانه جاسوسی در بخشی تحت عنوان «استعمار سیاسی» نشان میدهد که آمریکا ایران دوره پهلوی را فقط وسیلهای برای تأمین منافع اقتصادی، سیاسی، نفتی و استراتژیک خود در منطقه میدانست.
- سفیر یا کاردار و یا کارشناسان فعال و صاحب نظر در بخش سیاسی سفارت آمریکا در تهران گاهی در تفسیرهای ارسالی خود به وزارت خارجه آمریکا، رفتار توأم با تحکّم، تهدید، جاسوسی، مداخلهجویانه و طلبکارانه آمریکا در امور داخلی ایران را از عوامل بازدارنده در توسعه روابط دو کشور ارزیابی کردهاند.
- اسناد لانه جاسوسی در موارد متعددی به همپیمانی و تبانی آمریکا و رژیم صهیونیستی در تحولات ایران قبل و بعد انقلاب اسلامی اشاره دارد.
- اسناد در مواردی از شاه و یا افراد خاندان سلطنتی با عناوینی چون: چاپلوس، فاسد، غیر اخلاقی، بیکاره، نفعپرست و.... یاد کرده و احزاب سیاسی ایران را «لاقید» و مجلسین را «آلت دست» خوانده است.
- یکی از اسناد با طبقهبندی «فوق محرمانه» حاوی فهرست بلند بالایی از اسامی مقامات عالیرتبه حکومت پهلوی است که از آنها به عنوان «رابطین خوب سیا» نامبرده که سازمان سیا مایل به افشای نام آنها نیست.
- یکی از اسناد با طبقهبندی «فوق محرمانه» با عنوان «فساد مالی» فهرست بلندی از اسامی مقامات ارشد حکومت پهلوی را که میلیاردها دلار ارز را بهطور غیرقانونی از کشور خارج کرده و در بانکهای اروپا و آمریکا برای خود اندوختهاند، منتشر کرده است.
- بعضی از اسناد لانه جاسوسی عملکرد خاندان سلطنتی و از جمله اشرف پهلوی در آمریکا را «نفرتانگیز» و «شرمگینانه» خوانده و خواستار عدم صدور ویزا برای آنان شده است.
- سفارت آمریکا در تهران به بعضی روزنامهها پول میداده که به نفع اسرائیل تبلیغ کنند.(روزنامه آیندگان و....)
- در تمام طول دوران حکومت پهلوی دوم، سازمان سیا تلاش داشته تا در درون احزاب سیاسی کشور نفوذ تعیین کننده در حد تصمیمگیری داشته باشد.
- رئیسجمهور وقت آمریکا در فردای واقعه 17 شهریور 1357 و کشتار عمومی مردم تهران که به «جمعه خونین» معروف شد، در تماسی تلفنی با محمدرضا پهلوی از عملکرد وی در سرکوب نارضاییها ابراز خشنودی کرده و خواستار موفقیت شاه شده است.
- رفتار دولتمردان آمریکایی با شاه و حکومتش چنان تحقیرآمیز بوده که آخرین فرمانده نیروی هوایی شاه در تفسیر علت سفر ژنرال هایزر به تهران گفته بود: «آمریکاییها دُم شاه را همچون موش گرفتند و به بیرون انداختند و....»
- در آمریکا اختلافنظرهای عمیقی در تصمیمگیریهای مدیریتی وجود دارد و گاهی این اختلافات به حذف طرف مقابل میانجامد. به عنوان نمونه اختلافنظر «سایروس ونس» وزیر خارجه وقت و «ویلیام سولیوان» سفیر آمریکا در تهران از یکسو، با «برژینسکی» مشاور امنیت ملی و «والتر ماندیل» معاون رئیسجمهور از سوی دیگر، تا آنجا پیش رفت که رئیسجمهور وقت به اجبار «هایزر» را برای دریافت تصمیم دقیق درباره نحوه مواجهه با انقلاب اسلامی به تهران اعزام کرد. نمونه دیگر مخالفت سایروس ونس با تجاوز نظامی آمریکا به طبس بود که سبب استعفای وی شد و «ادموند ماسکی» جای او را گرفت.
اسناد بعد از انقلاب
عملکرد آمریکا در اسناد بعد از انقلاب اسلامی بیانگر اهدافی است که عبارتند از:
- سفارت آمریکا در خلال انقلاب، در جهت تحقق شعار استعماری «جدایی دین از سیاست» بسیار فعال بوده است.
- آمریکاییها پس از پیروزی انقلاب چه تلاشهای گستردهای برای ایجاد اختلاف میان شیعه و سنی در نواحی مختلف ایران به کار بسته بودند.
- آمریکاییها هدایتکننده و حامی شبکههای برانداز مستقر در بیرون از مرزهای ایران بوده و این حقیقت از دید آنان نباید افشا میشد.
- اسناد به روشنی به ارتباط افرادی در سفارت آمریکا با گروههای «تجزیهطلب» و «جداییخواه» در کردستان اشاره دارد.
- بسیاری از رجال سیاسی ایران در پوشش شغل خود، مأمور حقوقبگیر سیا نیز بوده، کد شناسایی داشته، و با نام رمز از آنها یاد میشده است. افشای اسناد، سبب آشکار شدن هویت آنها میشد.
- اکثر اغتشاشات در مدارس و کارخانهها طی ۹ ماه حد فاصل پیروزی انقلاب تا تسخیر لانه جاسوسی، ریشه در برنامهریزیهای هدفمند سفارت آمریکا داشته است.
- افشای اسناد سبب آشکار شدن شگردها و روشهای جاسوسی و شیوههای مختلف تماس مأموران سیا با عوامل داخلی و پوششهای مختلف آنها میشود.
- بخشی از توان سفارت آمریکا در تهران در راه ایجاد تفرقه میان رهبران مذهبی، شوراندن اقلیتهای دینی کشور علیه نظام و همچنین ایجاد بدبینی و سوءظن میان اقشار مختلف مردم و اقوام مختلف علیه انقلاب صرف شده است.
- سفارت آمریکا در تهران حتی در مقطعی سرگرم تماس با مخالفان انقلاب برای یافتن جایگزینی برای امام خمینی جهت عهدهداری مسئولیت اداره کشور بوده است.
- سازمان مجاهدین خلق در سالهای قبل از انقلاب به دلیل دستداشتن در ترور بعضی مقامات آمریکایی در تهران، از نظر وزارت خارجه آن کشور یک سازمان تروریستی لقب گرفته بود، ولی همین سازمان بعد از انقلاب به خاطر مبارزه با نظام جمهوری اسلامی مورد حمایت آنان قرار گرفت.
- طبق اسناد لانه جاسوسی، آمریکاییها هر حرکت مسلحانه علیه منافع خود را «تروریسم» میخواندند، ولی از هر حرکت آشکار تروریستی علیه انقلاب و نظام جمهوری اسلامی ایران جانبداری میکنند.
- سفارت آمریکا در تهران مرکز طراحی آشوبها و تنشهای فرقهای در استانهای مرزی غرب، جنوب، و جنوب شرقی کشور بوده است.
- سفارت آمریکا پیوسته سرگرم تلاش برای کسب اطلاعات سرّی درباره نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران برای اعمال نفوذ در آنها بوده است.
- آمریکاییها رسانههای ضدانقلاب را در داخل و خارج از کشور، با پول و تأمین محتوی، مدیریت و حمایت میکردند.
- آمریکاییها بعد از تسخیر لانه جاسوسی نقش مؤثری در تحریک حکومت بعثی عراق به جنگ علیه جمهوری اسلامی ایران داشتهاند.
- آمریکاییها تلاش میکردند حکومت بعثی را به پذیرش دفاتر و پایگاههای عملیاتی گروههای مخالف انقلاب اسلامی ایران، و استقرار آنها در داخل خاک عراق متقاعد سازند.
- آمریکاییها چهطور به شکست همه طرحهای خود برای به زانو درآوردن انقلاب و نظام جمهوری اسلامی ایران اعتراف کردهاند.
- واقعه تسخیر سفارت آمریکا و سپس انتشار اسناد لانه جاسوسی، سبب درهم شکستن اعتبار و ابهت آمریکا در جهان شد و به ملتهایی که شعار و تلاش علیه آمریکا را در ذهن خود راه نمیدادند، فهماند که میتوان در برابر ابرقدرت آمریکا ایستاد.
- مطالعه عملکرد دیپلماتهای آمریکایی در تهران که به خوبی در اسناد لانه جاسوسی آشکار است، به روشنی عمق اختلاف میان دموکراسی واقعی را با آنچه که آمریکاییها به این نام میخوانند بیان میکند.
موارد فوق تنها گزینههایی از عملکرد آمریکاییها در برابر تحولات ایران را نشان میدهد؛ گزینههایی که اسناد هر یک از آنها نیز موجود است. بدیهی است بسیاری از اسناد لانه جاسوسی توسط خود آمریکاییها پس از انقلاب از ایران خارج شده و بسیاری نیز در روز تسخیر لانه جاسوسی توسط آنان بهوسیله دستگاه به پودر تبدیل شده به طوری که امکان بازیافت آنها نیز وجود نداشته است. با این همه، نمونههای فوق که از باقی مانده اسناد موجود مورد اشاره قرار گرفته است، نیز به روشنی نشان میدهد که افشای آنها سبب چه رسواییهایی در میان هیئت حاکمه آمریکا میشود.
واقعیت این است که تسخیر سفارت آمریکا و انتشار اسناد لانه جاسوسی، دو ضربه متوالی بر اعتبار و حیثیت سیاسی آمریکاییها در دهههای پایانی قرن بیستم میلادی بود و با توقیف کتابهای اسناد لانه در فرودگاههای آمریکا نمیتوان اثرات این ضربهها را کاهش داد.
پینوشتها:
[1]. روزنامه جمهوری اسلامی، یکشنبه 22 آذر ۱۳۶۰، ش ۷34، ص 3.
[2]. روزنامه اطلاعات، یکشنبه ۲۲ آذر ۱۳۶۰، ش ۱۶۶۰۰، ص ۱ و ۱۶.
[3]. روزنامه جمهوری اسلامی، همان.
تعداد بازدید: 3
