17 شهریور 1405
زهرا رضائی
کتاب «روایت اساسی (۲): تاریخچه راهبری در حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران» نوشته دکتر مهدی نوروزی و دکتر علی بهادری جهرمی است که در ۴۰۴ صفحه توسط پژوهشکده شورای نگهبان منتشر شده است.
بخشهای آغازین کتاب، پس از فهرست، شامل سخن ناشر و پیشگفتار است.
در بخش سخن ناشر، پژوهشکده شورای نگهبان خود را به عنوان بازوی علمی و حقوقی این شورا معرفی کرده و هدف از انتشار این اثر را انجام پژوهشهای بنیادین در حوزه حقوق اساسی اعلام کرده است. در این بخش آمده که این فعالیت پژوهشی در راستای وظایف علمی این مرکز برای بررسی و تبیین مباحث حقوقی صورت گرفته است.
در بخش پیشگفتار، نویسندگان بحث را با بررسی نظریات حقوق عمومی و مسئله «تفکیک قوا» در اندیشه سیاسی آغاز میکنند. آنها توضیح میدهند که نظامهای سیاسی برای حل اختلاف میان قوا و جلوگیری از بنبستهای حکومتی، به یک «قوه تعدیلکننده» یا مرجع بیطرف نیاز دارند. نویسندگان در ادامه جایگاه «ولایت فقیه» در جمهوری اسلامی ایران را در همین چارچوبِ تعدیلکننده و هماهنگکننده کلان توضیح می دهند. آنها با اشاره به پیشینههای فقهی و رویکردهای مختلف فقها در اثبات ولایت فقیه، بیان میکنند که هدف کتاب، نمایش روند حقوقی و تاریخیِ ورود این نهاد به متن قانون اساسی و بازخوانی جایگاه آن در ساختار حکومتی است.
ساختار ششفصلی کتاب، بر پایه سیر تحلیلی بنا شده است؛ بدین معنا که خواننده ابتدا با ریشههای راهبری آشنا شده و سپس با طی کردن مراحل منطقی، به بررسی جایگاه و ابعاد اجرایی آن در نظام حقوقی ایران میرسد.
فصل اول با عنوان «ولایت فقیه در آثار امام خمینی(ره)» به پیشینه و پایههای نظری این دیدگاه میپردازد و دیدگاههای امام خمینی(ره) را از دورههای آغازین، مانند کتاب کشفالاسرار و نامهها و پیامها، تا دوران نجف و درسهای ولایت فقیه، و سپس سالهای منتهی به پیروزی انقلاب و تشکیل حکومت بررسی میکند.
فصل دوم «ولایت فقیه در قانون اساسی» نام دارد و به چگونگی ورود این مفهوم به متن قوانین پایه کشور میپردازد و مسیر تدوین و تصویب آن را در پیشنویس اولیه، مذاکرات مجلس خبرگان قانون اساسی سال ۱۳۵۸ و بازنگری سال ۱۳۶۸ دنبال میکند.
فصل سوم با عنوان «انتخاب و عزل رهبر» سازوکارها و قواعد قانونی مربوط به تعیین رهبر را توضیح میدهد؛ از جمله بررسی شرایط و معیارهای انتخاب رهبر، نقش و وظایف مجلس خبرگان رهبری، اختیارات این مجلس در نظارت و برکناری رهبر، و نمونههای تاریخی مانند تعیین شورای رهبری یا انتخاب رهبر در سال ۱۳۶۸.
فصل چهارم به «احکام و دستورهای رهبری» اختصاص دارد و ماهیت حقوقی دستورها، فرمانها، استفساریهها و احکام حکومتی صادرشده از سوی رهبری را شرح و نسبت این تصمیمها را با سایر قوانین و نهادهای کشور توضیح میدهد.
فصل پنجم با عنوان «نهادهای وابسته به رهبری» ساختارها، سازمانها و نهادهایی را معرفی میکند که مستقیم زیر نظر رهبری فعالیت دارند یا اداره آنها با فرمان رهبری شکل گرفته است؛ مانند ستاد اجرایی فرمان امام(ره)، بنیاد مستضعفان و سایر نهادهای مشابه.
در پایان، فصل ششم با عنوان «نهادهای فرهنگی، مذهبی و تبلیغاتی» به شرح مأموریت و جایگاه سازمانها و بنیادهایی میپردازد که در حوزههای فرهنگی، دینی و رسانهای زیر نظر رهبری فعالیت میکنند، از جمله سازمان صداوسیما، سازمان تبلیغات اسلامی، دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم و مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی. برای نمونه، در صفحات ۱۸۷ و ۱۸۸، در راستای بررسی نهادهای مرتبط با رهبری، تاریخچه «شورای عالی تبلیغات اسلامی و سازمان تبلیغات اسلامی» به این شکل روایت شده است: «پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بهمنظور انسجام و هماهنگی در امور تبلیغی، «شورای عالی تبلیغات اسلامی» در تیرماه ۱۳۶۰ با فرمان امام خمینی(ره) تشکل یافت. این شورا عهدهدار سیاستگذاری و هدایت جریان تبلیغی کشور بود. در ادامه، جهت تثبیت ساختار و توسعه وظایف، در سال ۱۳۶۸ با تغییر در تشکیلات، این نهاد به «سازمان تبلیغات اسلامی» تبدیل شد تا با شخصیت حقوقی مستقل، تحت نظارت مستقیم مقام به فعالیت خود ادامه دهد».
بخش پایانی کتاب نقش «تکمیلکننده اسنادی» را ایفا میکند؛ به این شکل که نویسندگان با استفاده از ضمائم دقیق، شامل جدول کاربردیِ «فهرست اصول مرتبط با رهبری در قانون اساسی»، پیوندی مستقیم میان مباحث نظری مطرح شده در فصول پیشین و مستندات قانونیِ تثبیتِ جایگاه رهبری ایجاد میکنند. در ادامه، فهرست منابع و مآخذ با دستهبندی موضوعی شامل کتابها، مقالات، دانشنامهها، اعلامیهها و معاهدات، قوانین و مقررات، روزنامهها، سامانهها و پایگاههای اینترنتی، خبرگزاریها و بیانات رهبری ارائه شده است. در پایان نیز، فهرستی از سایر آثار و انتشارات پژوهشکده شورای نگهبان در انتهای کتاب درج شده است.
کتاب فاقد تصویر است و محتوای آن تماماً متنی و مبتنی بر اسناد مکتوب است. تنها موارد جانبی آن شامل چند سند دستاول در فصل سوم، و جدول «فهرست اصول مرتبط با رهبری در قانون اساسی» در انتهای کتاب است.
طرح روی جلد، تصویری تاریخی و سیاهوسفید از امام خمینی(ره) و رهبر شهید انقلاب آیتالله خامنهای(ره)است که ایشان با خمشدن به سوی امام خمینی(ره)، کاغذی را ارائه میدهند.
طراحی کلی جلد ساده است و عناصر تزئینی ندارد. به نظر میرسد این سادگی بصری با رویکرد اسنادی و محتوایی کتاب که بر گزارشهای دقیق و مستندات تاریخی استوار است، هماهنگی دارد.
پشت جلد کتاب با رنگ سبز یکدست که در میانه آن، متن معرفیای درباره کتاب آمده که به موضوع اثر میپردازد. متن معرفی با عبارتی درباره دیدگاه حضرت آیتالله خامنهای درباره حکمرانی و ضمانتهای اجرایی قانون اساسی به پایان میرسد.
در پایین پشت جلد، نشانی پایگاههای نشر پژوهشکده شورای نگهبان در نوار سفیدرنگی درج شده و در زیر آن، بارکد کتاب و قیمت آن قرار گرفته است. پشت جلد نیز همانند روی جلد تصویر تزئینی ندارد و ترکیبی ساده و متن محور دارد که با شیوه اسنادی کتاب هماهنگ است.
تعداد بازدید: 14
