19 آبان 1405
زهرا رضائی
کتاب «دختر خمین» به قلم رحیم مخدومی، خاطرات اشرف‌السادات طباطبایی از دوران انقلاب اسلامی در شهر خمین را روایت می‌کند. این کتاب در قطع رقعی، در ۲۳۶ صفحه، توسط انتشارات «رسول آفتاب» در سال ۱۴۰۴ به چاپ رسیده است و خاطرات او از روزهای انقلاب را به تصویر می‌کشد.
این اثر روایت زندگی و مبارزات راوی در سال‌های پیش و پس از پیروزی انقلاب اسلامی است. او نوجوانی از شهر خمین بود که اخراج از مدرسه به‌دلیل داشتن حجاب و شهادت پدرش به دست مأموران حکومت پهلوی، مسیر زندگی‌اش را تغییر داد. کتاب از خاطرات او می‌گوید و بخشی از فضای خمین و فعالیت‌های انقلابی مردم این شهر را نشان می‌دهد.
کتاب دختر خمین فهرست مطالب ندارد و بلافاصله پس از شناسنامه، بخش «اشاره» می‌آید که به‌نوعی مقدمه اثر است. در این بخش، مخدومی درباره نحوه آشنایی‌اش با این اثر می‌نویسد و از دست‌نوشته‌های راوی چنین یاد می‌کند: «وقتی اوراق را ورق زدم، با دست‌نوشته‌هایی ریز، منظم و بسیار خوانا مواجه شدم... با تورق اولیه متوجه شدم گنجینه‌ای ناب پیش رو دارم.» او این خاطرات را گنجینه‌ای پنهان می‌داند که نشان‌دهنده بستر تاریخی شهر خمین در پرورش زنانی مبارز و انقلابی است. مخدومی همچنین درباره انگیزه خود برای ویرایش این اثر می‌افزاید: «احساس کردم این خاطرات نباید در گوشه کشو بماند و باید به دست نسل امروز برسد.»
پس از بخش «اشاره»، متن اصلی با شماره «۱» به‌عنوان فصلِ نخست آغاز می‌شود و روایت را از مادربزرگ مادری راوی، بی‌بی حلیمه، شروع می‌کند. در صفحه ۷ آمده است: «بی‌بی حلیمه مادربزرگ مادری‌ام بود؛ زنی مظلوم و سختی‌کشیده. همسرش حسن در سنین جوانی به شهادت رسید و مادربزرگم را با سه دختر قدونیم‌قد تنها گذاشت».
ساختار کلی کتاب دختر خمین روایی است و خاطرات با لحنی داستانی نقل می‌شوند، اما در بخش آغازین (اشاره) و صفحات پایانی، زبان کتاب رنگ و بویی گزارشی و زندگینامه‌ای دارد. برای نمونه، در بخش روایت خاطرات در صفحه ۱۸۰، با لحنی داستانی روبه‌رو هستیم که ماجرا را این‌طور نقل می‌کند:
«شب شاید به نیمه رسیده بود که یک مأمور وارد اتاق شد و مثل اجل معلق بالای سرم ایستاد. گلویم را گرفت، محکم فشار داد و گفت:
ـ دخترِ نفهم! فهمیدی با کی طرفی؟! هرچی بلدی بریز رو دایره، وگرنه همین‌جا سینه‌ا‌ت رو پر از سرب داغ می‌کنم و می‌فرستمت پیش بابات!»
در مقابل، در صفحه ۲۳۴ که به معرفی سرگذشت راوی در انتهای کتاب اختصاص دارد، زبان کتاب گزارشی می‌شود: «دختر خمین از سال ۱۳۵۸ به دبیرستان شبانه رفت و ادامه تحصیل داد. او تحصیلاتش را تا مقطع کارشناسی ارشد پیش برد و در رشته مدیریت آموزشی فارغ‌التحصیل شد و به عنوان مدیر دبیرستان، به تعلیم و تربیت دختران سرزمینش پرداخت؛ تا سال ۱۳۹۰ که به افتخار بازنشستگی نائل آمد.»
در کنار شیوه روایت، یکی از ویژگی‌های ساختاری کتاب دختر خمین نداشتن فهرست منابع، جدول و زیرنویس است. با این حال، در آخرین صفحه کتاب عکسی از یک مرد جوان با چهره‌ای خندان و در حال دست تکان دادن چاپ شده است که توضیحی درباره آن وجود ندارد؛ اما با توجه به متن صفحه ماقبل که درباره زندگی و شهادت مرتضی مدبر (همسر شهید راوی) است، می‌توان حدس زد که این تصویر متعلق به او باشد.
از نظر طراحی، روی جلد کتاب، عنوان «دختر خمین» با رنگ قرمز آمده و در پس‌زمینه آن عکسی محو از دوران جوانی راوی دیده می‌شود. طرح جلد با نقوش سنتیِ قرمز و خاکستری آراسته شده است. پس از جلد، در صفحه نخست عبارت «بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم» قرار دارد و در بالای صفحه نیز نقوش سنتی قرمز دیده می‌شود. در صفحه بعد، طرح گرافیکی جلد تکرار شده است، اما تصویر محو راوی در پس‌زمینه وجود ندارد.
در پشت جلد کتاب نیز علاوه بر تکرار طرح روی جلد و نشان انتشارات (مؤسسه فرهنگی هنری رسول آفتاب)، بخش کوتاهی از متن داستانی کتاب نقل شده است تا خواننده با فضای اثر آشنا شود.
کتاب دختر خمین برای کسانی مناسب است که به خاطرات روزهای انقلاب و روایت‌های مربوط به شهر خمین علاقه دارند و می‌خواهند این رویدادها را از زبان کسی بخوانند که خود آن روزها را تجربه کرده است. همچنین، از آنجا که بخش اصلی اثر به شیوه خاطره نوشته شده، خواندن آن برای مخاطب عمومی دشوار نیست و این امکان را می‌دهد تا مخاطب با وضعیت خمین در روزهای انقلاب و فعالیت مردم این شهر آشنا شود.
تعداد بازدید: 3
