26 آبان 1405
زهرا رضائی
کتاب «روایت آقا» شامل خاطرات و روایتهای حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای درباره زندگی، شخصیت و سیره پدر بزرگوارشان، مرحوم آیتالله سیدجواد خامنهای است.
این کتاب در ۳۱۲ صفحه با قطع رقعی توسط انتشارات انقلاب اسلامی (وابسته به دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای) منتشر شده و تا سال ۱۴۰۴ به چاپ پنجم رسیده است و متن تمامی چاپهای آن بدون تغییر بوده است.
کتاب دارای یک مقدمه، یک دیباچه، شش فصل و سه پیوست است؛ پیوستهای کتاب شامل گاهشمار زندگی، تصاویر، و اسناد دستاول از مراودات با علما، نامهها و اجازات اجتهاد آیتالله سیدجواد خامنهای است. موضوع اصلی این اثر، بازخوانی فضای خانوادگی، وضعیت زندگی و منش این عالم و استاد است.
مقدمه کتاب «روایت آقا» توضیح میدهد که مقصود از «آقا»، مرحوم آیتالله حاج سیدجواد حسینی خامنهای، پدر و استاد دلسوز رهبر انقلاب است. از آنجا که خاطرهنگاری کاملی از زندگی ایشان وجود نداشت، مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی با استفاده از دستنوشتهها و سخنان رهبر انقلاب در سالیان مختلف، این خاطرات را جمعآوری، بررسی و تدوین کرد تا روایتی ساده، دقیق و بیپیراسته از زندگی، معنویت و منش این عالم بزرگوار را پیش روی خوانندگان قرار دهد.
دیباچه این کتاب در واقع متن پیام تسلیت امام خمینی(ره) است که در تیرماه ۱۳۶۵ (مقارن با ۲۸ شوال ۱۴۰۶ هجری قمری) صادر شده است. در این دیباچه، امام خمینی(ره) با تجلیل از مرحوم آیتالله حاج سیدجواد خامنهای، اشاره کردهاند که ایشان «عُمری با علم و تعهد و تقوا سر بردند و از مفاخر علمای اعلام بودند که در خدمت اسلام و مسلمین به شمار میرفتند».
کتاب در ۶ بخش زندگی مرحوم آیتالله سیدجواد خامنهای را به این صورت تعریف میکند:
فصل اول (آقا و روزگار جوانی): داستان سالهای جوانی و درس خواندن ایشان آمده است.
فصل دوم (آقا و خانم): زندگی خانوادگی و صمیمی ایشان با همسرشان روایت میشود.
فصل سوم (آقا و حوزه):به حضور ایشان در درس و بحث حوزههای علمیه در نجف و مشهد پرداخته میشود.
فصل چهارم (آقا و سبک زندگی): شیوه زندگی ساده، مردمی و بدون تجملات ایشان نشان داده میشود.
فصل پنجم (آقا و سیاست): نگاه و رفتار ایشان در برابر مسائل سیاسی و اجتماعی بیان شده است.
و در فصل ششم (آقا و من): خاطرات رهبر انقلاب از پدر بزرگوارشان و رابطه صمیمی پدر و فرزندی تعریف میشود.
در انتهای کتاب و در بخش پیوست نیز به ترتیب گاهشمار زندگی، اسناد قدیمی و اطلاعاتی درباره خاندان و عکسهای ایشان با افراد مختلف و محل زندگیشان در مشهد قرار دارد.
پیش از شروع هر فصل، یک صفحه تزئینی با نقش اسلیمی و گیاهی سفید روی کاغذ قهوهای قرار گرفته است. در صفحه آغازین هر فصل نیز، ضمن درج عنوان فصل با حروف سفید روی زمینه تزئینی طلایی و قهوهای، خاطره یا جملهای کوتاه از زبان خود «آقا» (مرحوم آیتالله سیدجواد خامنهای) به عنوان سرآغاز آمده است؛ به عنوان نمونه، در آغاز فصل اول میخوانیم:
آقا میگفت:
«شنیدم چاوش دارد صدا میزند:
کربلا، ناگهان دلم متقلب شد.
آمدم به مادرم گفتم که من
میخواهم بروم کربلا...»
بدین ترتیب، هر بخش با روایتی مستقیم از زبان و یا خاطرهای کوتاه از ایشان آغاز میشود تا خواننده پیش از ورود به متن اصلی، با لحن و خاطرات شخصی آقا آشنا گردد.
زبان کتاب «روایت آقا» روایی، صمیمی و مبتنی بر خاطرهگویی است. متن بهجای استفاده از عبارات پیچیده یا تحلیلهای خشک تاریخی، با لحنی ساده و از زبان اولشخص (خاطرات حضرت آیتالله سیدعلی خامنهای) روایت میشود که باعث ایجاد نزدیکی بیشتر میان خواننده و شخصیت اصلی کتاب میگردد. استفاده از جزئیات رفتاری و بازسازی گفتوگوهای روزمره، به متن جان بخشیده است.
به عنوان نمونه در بخش «دوران کودکی» کتاب آمده است: «بیشترین تأثیرپذیری من در دوران کودکی و نوجوانی از پدرم بود. پدرم آن زمانها مردی تند و در عین حال نسبت به ما فرزندان فوقالعاده بامحبت بود. آقا بهخصوص در محبت به بچهها خیلی عجیب بود. من کمتر پدری را دیدم که نسبت به فرزندانش اینقدر محبت داشته باشد. من میگفتم: «آقا محبتش به بچهها، مثل محبت مادرها است».
از نظر ساختاری در کتاب «روایت آقا»، اطلاعات تکمیلی به دو شیوه به خواننده داده میشود: کنارنویس و زیرنویس. کنارنویسها در حاشیه صفحه میآیند و در متن اصلی با ستاره (*) مشخص میشوند. این کنارنویسها کارهای مختلفی انجام میدهند: تاریخ رویدادها را میگویند، تاریخهای قمری را به شمسی تبدیل میکنند، کسانی را که در روایت نامشان آمده معرفی میکنند و میگویند چه نسبتی با راوی دارند، نام مکانها و واژههای محلی را توضیح میدهند، و اطلاعات تاریخی و اجتماعی درباره دوران روایت، مثل قحطیها و محاصرهها، میدهند. این اطلاعات کنار داستان قرار میگیرند و جریان اصلی روایت را قطع نمیکنند. زیرنویسها هم در پایین صفحه میآیند و با عدد (۱، ۲ و ۳) مشخص میشوند. کار زیرنویسها توضیح بیشتر درباره یک بخش خاص از متن است؛ مثلاً زندگی و پیشینه یک نفر را کاملتر میگویند یا درباره یک رویداد تاریخی اطلاعات دقیقتری میدهند. استفاده از کنارنویسهای ستارهدار و زیرنویسهای شمارهدار در «روایت آقا» باعث میشود خواننده ضمن دنبال کردن داستان اصلی، اطلاعات تاریخی، فرهنگی و شخصی بیشتری به دست بیاورد و فضای تبریز در آن روزگار را بهتر بفهمد.
در پایان کتاب، امضای آقا و مهر ایشان بر زمینهای قهوهایرنگ آمده است.
روی جلد کتاب «روایت آقا» که به رنگ قهوهای است، تصویر نقاشیشدهای از حضرت آیتالله خامنهای در کنار پدر بزرگوارشان را میبینید که با قاب و طرحهای طلایی تزیین شده است. نکته جالب در طراحی کتاب این است که همین تصویرِ روی جلد، در ابتدای کتاب هم تکرار شده است؛ یعنی وقتی کتاب را باز میکنید، درست بعد از «بسم الله الرحمن الرحیم» و در صفحه روبهروی شناسنامه، دوباره همین تصویر را میبینید. در پشت جلد کتاب هم، متنی در یک قاب طلایی میبینید که درباره ویژگیهای اخلاقی «آقا» مثل زهد، وقار و حیا نوشته شده است و در پایین صفحه، آدرس سایت ناشر، بارکد و قیمت کتاب را میبینید.
تعداد بازدید: 5